Het Monument
MONUMENT NA 54 JAAR OPNIEUW ONTHULD
Het 'hart' is terug in Heijningen
HEIJNINGEN - Op de koude zondagmiddag 1 februari 2009 is het Watersnoodmonument officieel teruggegeven aan de nabestaanden van de Watersnoodramp in de gemeente Moerdijk en de inwoners van Heijningen. De maanden daarvoor is het beeld in Utrecht schoongemaakt en onderging het kleine reparaties. Vervolgens is het in Duitsland geïmpregneerd met een acrylaat.
Voordat het monument opnieuw werd onthuld, vond in het Pestalozzihuis een korte bijeenkomst plaats. Voorzitter Johan Nuiten van de Stichting Herdenking Watersnoodramp 1953 gemeente Moerdijk schetste in zijn openingswoord de weg die was bewandeld om te komen tot een volledig herstel van het monument. "Het was of het hart uit het dorp was gehaald", zo typeerde Nuiten de gevoelens van de inwoners van Heijningen.
Burgemeester Wim Denie noemde het een bijzondere dag, omdat dit keer niet alleen de herdenking van de slachtoffers centraal stond, maar ook het herdenkingsmonument. "Het moet voor de Heijningers een rustig gevoel zijn dat het monument weer thuis is."
Heijninger Chiem de Vos droeg een gedicht voor waarin hij zijn gevoelens over het monument op papier had gezet.
Nadat Drumfanfare Showband Heijningen het stuk The First of February 1953 ten gehore had gebracht, werd de bijeenkomst buiten het Pestalozzihuis voortgezet. Mevrouw Meeke ter Haar las de toespraak voor, die haar vader als toenmalig burgemeester van Fijnaart en Heijningen had gehouden bij de onthulling van het monument op 1 februari 1955. Op de dag af 54 jaar later mocht zijn dochter samen met Cees Etienne, de zoon van de kunstenaar die het beeld heeft gemaakt, het monument onthullen.
Alle aanwezigen kregen vervolgens de mogelijkheid bloemen bij het monument neer te leggen en het gerestaureerde en geconserveerde beeld te bekijken.
In het Pestalozzihuis kreeg iedereen koffie of thee aangeboden. Tevens kon het boek ‘Watersnoodmonument in Heijningen 1955-2009, van conservering tot onthulling’ aangeschaft worden. In dit document beschrijven Johan en Anneke van Doorn de geschiedenis van het monument, dat voorgoed weer thuis is in Heijningen.
BEELD GAAT IN LAATSTE WEEK VAN AUGUSTUS OP TRANSPORT
Watersnoodmonument naar Duitsland
voor restauratie en conservering
HEIJNINGEN – Het Watersnoodmonument in Heijningen wordt in de laatste week van augustus op transport gesteld. Het monument, dat in 1954 door beeldhouwer Henk Etienne is gemaakt ter nagedachtenis aan de Watersnoodramp, wordt in Utrecht gerestaureerd. Vervolgens gaat het beeld naar Schesslitz in Duitsland, waar het wordt gereinigd en geïmpregneerd met acrylhars. Het monument keert dan terug naar de Hoge Heijningsedijk in Heijningen, waar het tot in lengte van jaren blijft herinneren aan de ramp van 1 februari 1953.
Tijdens de herdenking van de watersnoodramp op 1 februari dit jaar is kort gesproken over de zorgwekkende staat waarin het Watersnoodmonument in Heijningen verkeert. Het monument is in 1954 gemaakt uit één stuk Euville, een Franse kalksteen, door beeldhouwer Henk Etienne en op 1 februari 1955 onthuld. In de afgelopen 53 jaar is het beeld door de weersinvloeden steeds verder aangetast. De verwering is inmiddels zover gevorderd, dat zonder maatregelen het monument binnen een aantal jaren is verdwenen. De tand des tijds heeft de oorspronkelijke hoekigheid van het beeld enigszins afgerond. Tevens zijn enkele delen van het rechteroor van de man en de neus van de vrouw verdwenen.
De Stichting Herdenking Watersnoodramp 1953 Gemeente Moerdijk heeft BBM Bouwkundige adviezen bereid gevonden de restauratie en de conservering van het monument te begeleiden.
Het project start in de laatste week van augustus. Het beeld wordt die week van de sokkel gezaagd en naar Steenhouwerij Maarssen in Utrecht getransporteerd. Daar worden de reparaties aan de neus, oren en eventuele andere onderdelen van het monument uitgevoerd. Vervolgens wordt het oppervlak behandeld met algendoder en de poreuze natuursteen gereinigd met stoomcleaner onder lage druk.
Als dit is afgerond, gaat het beeld naar IBACH steinkonservierung in Schesslitz in Duitsland. Daar wordt het monument volledig gedroogd en vervolgens onder hoge druk geïmpregneerd met acrylhars. Als het beeld helemaal is uitgehard, gaat het op transport terug naar Heijningen.
Afhankelijk van de droogperiode, is de verwachting dat het hele project drie tot vijf maanden in beslag neemt.
IBACH steinkonservierung is het enige bedrijf ter wereld, dat het specialistische werk kan uitvoeren. Het Duitse concern doet dit al dertig jaar en heeft de ‘voltränkung methode’ onder andere toegepast op de St. Jan in Den Bosch en het nationaal monument op de Dam in Amsterdam. Het is niet mogelijk om het Watersnoodmonument in Heijningen te impregneren, vandaar dat het beeld tijdelijk verplaatst moet worden.
De gemeente Moerdijk heeft voor de restauratie en conservering van het monument een krediet van 50.000 euro beschikbaar gesteld. Dit bedrag dekt grotendeels de kosten, zodat geen uitgebreide publieksactie nodig is. De bijdragen die de Stichting Herdenking Watersnoodramp 1953 Gemeente Moerdijk tijdens de herdenking voor de restauratie hebben ontvangen en de verkoopopbrengst van het herdenkingsboek blijven gereserveerd voor het onderhoud van het monument, nu of in de toekomst.
De nabestaanden van de slachtoffers van de watersnoodramp in de gemeente Moerdijk zijn door de stichting schriftelijk op de hoogte gebracht van de werkzaamheden aan het monument.
De geschiedenis
Tijdens de eerste herdenking van de Watersnoodramp in Heijningen, kreeg de toenmalige burgemeester Ter Haar het idee om een monument op te richten als een blijvende herinnering aan de vreselijke Ramp die zijn gemeente Fijnaart en Heijningen een jaar eerder had getroffen. Nadat de gemeenteraad hiervoor het benodigde krediet ter beschikking had gesteld, kreeg de Delftse beeldhouwer Henk Etienne de opdracht een monument te ontwerpen dat een treffende herinnering moest worden aan de Watersnoodramp. Aangezien Heijningen het zwaarst getroffen was, lag het voor de hand het monument te plaatsen in dit dorp. Men koos de Hoge Heijningsedijk als locatie.
Etienne
Dat beeldhouwer Etienne deze opdracht kreeg, had hij te danken aan het feit dat het echtpaar Ter Haar hem al kende van een ander monument bij het opvoedingsgesticht in Leersum. Etienne (1895-1968) was een begaafd beeldhouwer en heeft het grootste deel van zijn leven in Delft gewoond en gewerkt. Hij had een grote werklust, zijn oeuvre omvat ruim driehonderd stukken. Omdat veel werk in particulier bezit is, en als zodanig te zien op besloten plaatsen, is zijn werk relatief onbekend gebleven. Henk Etienne was een beeldhouwer die natuurlijke en realistische beelden kon maken.
Het ontwerp van het Watersnoodmonument in Heijningen had niet beter en treffender gekozen kunnen worden; het uit een Franse kalksteensoort opgetrokken standbeeld stelt een krachtige man voor die een angstige vrouw beschermt tegen een naderend onheil.
De kalksteen is Euville, afkomstig uit de gelijknamige Franse plaats in het departement La Meuse, Lotharingen. Deze soort, ooit gevormd door sedimenten die zich ongeveer 150 miljoen jaar geleden daar hebben afgezet, wordt heel veel gebruikt voor dit soort werken. Euvile witsteen kenmerkt zich door een blinkende hoekige korrel en is uitstekend geschikt voor beeldhouwwerk, omdat het door zijn compactheid gemakkelijk laat houwen. Vanwege zijn vorstbestendigheid is uitermate geschikt voor buitentoepassingen.
Gemeente Moerdijk
Na de gemeentelijke herindeling nam de nieuwe gemeente Moerdijk de herdenkingen over. Aangezien er meer herdenkingen zouden volgen voor de gehele gemeente Moerdijk, kwam het idee het monument uit te breiden voor àlle slachtoffers van de nieuwe gemeente. Gekozen werd voor een namentableau met daarop de namen van de omgekomen inwoners uit de plaatsen welke nu de gemeente Moerdijk vormen. Het tableau is uitgevoerd in een rvs-constructie met een Belfast Black granieten steen met daarop alle namen in witte letters uitgeschreven, naar een ontwerp van Quadrant Architecten uit Zevenbergen. Het namentableau kreeg een plaats nabij het bestaande monument.
Stichting
Om het idee te kunnen uitvoeren, was uiteraard geld nodig. Hiervoor was het noodzakelijk om het organiserend comité om te zetten in een stichting. Daarom is op 12 maart 2000 de Stichting Herdenking Watersnoodramp 1953 Gemeente Moerdijk opgericht. De eerste activiteit van de nieuwe stichting was door middel van giften geld bijeen te brengen voor het namentableau. Hiervoor werd een Commissie van Aanbeveling opgericht onder leiding van burgemeester Den Duijn, die het verkrijgen van giften moest bespoedigen.
Direct na de oprichting van de Stichting waren de eerste donateurs de beide toenmalige Rabobanken Zevenbergen en Klundert. Hierna volgden nog vele gulle gevers: nabestaanden, inwoners van de gemeente Moerdijk, bedrijven en instellingen. De giften bleken voldoende om opdracht te geven tot het maken en plaatsen van het namentableau.
Een groep vrijwilligers uit Heijningen heeft de voet van het monument aangelegd en weer anderen hebben gewerkt aan de rvs-constructie. Het materiaal is gratis geschonken door ZNS Staalbouw, een bedrijf dat al heel lang haar wortels heeft in de Fijnaartse samenleving. De steen is geleverd door Steenhouwersbedrijf W.W. van Peer uit Sprundel. Alle 103 namen van de slachtoffers staan vermeld op deze markante steen.
Tableau
Tijdens de sfeervolle vijftigjarige herdenking op 1 februari 2003 werd het tableau onthuld door de beide commandanten van de krijgsmachtonderdelen die manschappen hadden verloren tijdens de reddingsoperaties, het Korps Commando Troepen en het Korps Luchtdoelartillerie. Vanaf dat moment staan er twee monumenten aan de Hoge Heijningsedijk die herinneren aan deze vreselijke Watersnoodramp die zoveel slachtoffers eiste in de huidige gemeente Moerdijk.
Verwering
Anno 2008 is de toestand van het standbeeld zorgwekkend aan het worden. Verwering heeft inmiddels al enkele specifieke karakterkenmerken van het beeld laten verdwijnen. Als er niet wordt ingegrepen, tast de verwering het hele monument aan. Het bestuur van de Stichting Herdenking Watersnoodramp 1953 Gemeente Moerdijk heeft zich laten adviseren door de Rijksdienst Monumenten. Er is een oplossing om het proces van verwering stil te leggen en wel door een bepaald acrylaat in te brengen. Een eerste zeer voorlopige begroting van de kosten voor deze oplossing laat een fors bedrag zien. Het Stichtingsbestuur hoopt door middel van allerlei acties en subsidies voldoende middelen bijeen te brengen voor de restauratie van het beeld. Onder meer via deze website zult u hierover op de hoogte gehouden worden.
De onthulling van het monument op 1 februari 1955.